0
Bylica boże drzewko to jedna z tych roślin, które rozpoznajesz nosem, zanim jeszcze zdążysz na nie spojrzeć. Jej zapach łączy nuty cytryny, kadzidła i czegoś, co wielu porównuje do zapachu coca-coli. Jeśli zastanawiasz się, co to właściwie za roślina i gdzie ją posadzić, podpowiem Ci wszystko, co trzeba wiedzieć.
To stara roślina zielarska i roślina ozdobna jednocześnie, znana w Europie od wczesnego średniowiecza. Pojawiła się już w spisie roślin Karola Wielkiego Capitulare de villis z 812 roku, a potem przez wieki rosła w ogrodach klasztornych obok szałwii, lawendy i rozmarynu.
Nazwy bywają mylące: bylica boże drzewko, boże drzewko, ziele bylicy bożego drzewka; po łacinie Artemisia abrotanum L. Boże drzewko jest wieloletnim półkrzewem należącym do rodziny astrowatych (Asteraceae). Pochodzi z rejonów Azji i południowej Europy, a konkretnie z rejonów Europy wschodniej, Kaukazu, Azji Mniejszej i Bliskiego Wschodu. W Polsce jest uprawiana głównie w ogrodach; dziko spotyka się ją rzadko.
To bylina o częściowo zdrewniałych pędach u podstawy, która co roku wypuszcza nowe, miękkie przyrosty zielne. Warto wiedzieć, że istnieją różne formy zapachowe, w tym popularna odmiana o zapachu coca-coli.
Wygląd bożego drzewka uzależniony jest od warunków wzrostu; na pełnym słońcu krzew jest gęsty i aromatyczny, a w cieniu wyciąga się i traci urok. Bylica boże drzewko osiąga wysokość do 1,5 m (zwykle 80–150 cm) i ok. 60–80 cm szerokości.
Wybór miejsca to klucz do mocnego aromatu i długowieczności rośliny. Im więcej słońca, tym więcej olejków eterycznych gromadzi się w liściach; w cieniu bylica traci zapach i kondycję.
Stanowisko: roślina wymaga ciepłego i słonecznego stanowiska z minimum 6–8 godzinami słońca dziennie. Sprawdzi się przy ścianie domu, murze czy żywopłocie, który osłoni ją od silnych wiatrów. Unikaj zagłębień terenowych, gdzie zalega zimne powietrze i woda.
Gleba: najlepiej rośnie w glebie przepuszczalnej, umiarkowanie żyznej; piaszczysto-gliniastej, z domieszką próchnicy. Roślina wymaga gleby próchnicznej o obojętnym pH (ok. 6,5–7,5). Nie toleruje gleb podmokłych i ciężkich; w takich warunkach konieczny jest drenaż ze żwiru na dnie dołka.
Gdzie w ogrodzie warto ją posadzić:
Uprawa w pojemnikach: potrzebna duża donica z odpływem wody, wypełniona mieszanką ziemi ogrodowej z piaskiem i kompostem. Latem ustaw donicę na słonecznym balkonie lub tarasie. Pojemnikowe rośliny wymagają nieco częstszego podlewania niż te w gruncie.
Nie sadź bożego drzewka pod rynną bez odpływu ani w głębokim cieniu. Roślina będzie wiotka, mało aromatyczna i bardziej podatna na przemarzanie.
Boże drzewko nie sprawia większych trudności w uprawie. Jest odporna na suszę dzięki głębokiemu systemowi korzeniowemu, a pielęgnacja ogranicza się do kilku prostych zabiegów.
Rozmnażanie bylicy bożego drzewka można prowadzić trzema metodami: z nasion (kłopotliwe, rozmnażanie z nasion jest kłopotliwe i nie zawsze udane), z sadzonek zielnych lub półzdrewniałych oraz przez podział korzeni starszych egzemplarzy. W praktyce ogrodowej dwie ostatnie metody dają najlepsze rezultaty.
Ta metoda pozwala uzyskać kilka młodych roślin z jednego krzewu bez ryzyka, że cechy odmiany się zmienią.
Podział korzeni to najprostszy sposób na nowe egzemplarze; jednocześnie odmładza roślinę.
Podział starszych egzemplarzy co 4–5 lat zapobiega łysieniu środka krzewu i utracie wigoru.
Ziele bylicy bożego drzewka od wieków jest surowcem zielarskim w medycynie ludowej. Współczesne analizy fitochemiczne potwierdzają, że w tym niepozornym zielu kryje się spory potencjał.
Surowiec: ziele bylicy (Abrotani herba) to ulistnione, niezdrewniałe wierzchołki pędów. Zbiór najlepiej prowadzić tuż przed kwitnieniem, w suchy dzień. Suszyć w cieniu, w temperaturze do ok. 35°C.
Skład: ziele zawiera do 2,5% olejku eterycznego o cytrusowo-balsamicznym zapachu, a jego głównym składnikiem są monoterpenoidy (m.in. cyneol, borneol). Oprócz tego: związki goryczowe (abrotatyna), kumaryny, flawonoidy, garbniki pirokatechinowe oraz kwasy fenolowe (kawowy, chlorogenowy).
Właściwości i zastosowanie:
Bylicę boże drzewko można wykorzystać zarówno jako przyprawę, jak i surowiec do domowych naparów, odwary i nalewek.
Napar z bylicy: 1 łyżka suszonego ziela (ok. 2–3 g) na 200 ml wrzątku. Parzyć w postaci naparu pod szczelnym przykryciem 15 minut. Pić 2–3 razy dziennie po ¼–⅓ szklanki (ok. pół szklanki dziennie) przed posiłkiem przy braku apetytu, niedostatecznym wydzielaniu soków trawiennych i niestrawności.
Mieszanka żółciopędna: 1 część ziela bylicy, 1 część kwiatu kocanki, 1 część owoców kminku. Łyżkę mieszanki zalać 250–300 ml gorącej wody, gotować 2–3 minuty, odstawić na 10 minut. Pić po pół szklanki dwa razy dziennie przed posiłkiem. Przy dolegliwościach wątroby i dróg żółciowych konieczna jest konsultacja lekarska.
Nalewka: 50–100 g świeżego, posiekanego ziela zalać 500 ml alkoholu 60–70%. Macerować minimum 14 dni w ciemnym miejscu. Stosować 15–20 kropli w odrobinie wody przed jedzeniem. Nalewki na bazie napojów alkoholowych nie są dla dzieci, kobiet w ciąży ani kierowców.
W kuchni: świeże liście bylicy bożego drzewka stosuj oszczędnie (aromat jest mocny) jako przyprawę do drobiu, baraniny i wieprzowiny. Bylica boże drzewko używana jest jako przyprawa do mięs, a liście bylicy aromatyzują sosy i sałatki. Sprawdza się przy aromatyzowaniu octu lub oliwy, a bylica boże drzewko dodawana jest do napojów alkoholowych. Ziele bylicy bożego drzewka wzbogaca smak wyrobów cukierniczych. Odmiana o zapachu coca-coli zachęca do eksperymentów z letnimi napojami i deserami.
Środki ostrożności: nie stosuj przy ostrych stanach zapalnych wątroby, kamicy żółciowej, niedrożności dróg żółciowych. Niewskazane dla kobiet w ciąży i karmiących. Osoby uczulone na rośliny z rodziny astrowatych powinny zachować ostrożność i obserwować reakcję organizmu.
Artemisia abrotanum nie zawiera dużych ilości tujonu (w przeciwieństwie do piołunu), dlatego ziele uznaje się za bezpieczne przy rozsądnym dawkowaniu. Jak każde zioło o silnym działaniu, nie powinno być stosowane przewlekle i w dużych dawkach, zwłaszcza u osób z chorobami wątroby i dróg żółciowych. Zewnętrznie (woreczki przeciw molom, kąpiele) jest zwykle dobrze tolerowane, ale osoby alergiczne powinny obserwować reakcję skóry.
W mieszkaniu potrzebna jest duża donica i bardzo jasny parapet lub balkon. Latem najlepiej wystawiać ją na zewnątrz. Zimą przechowuj w chłodnym (5–10°C), jasnym pomieszczeniu. W ciepłym salonie zimą bylica się wyciąga, traci liście i aromat.
Cięcie raz w roku wczesną wiosną jest konieczne, by utrzymać gęsty, zdrowy krzew. Można delikatnie przycinać w sezonie, formując niskie żywopłoty lub regularne kule. Zbyt radykalne cięcie w późnej jesieni może osłabić zimowanie; intensywne cięcie lepiej przenieść na wiosnę.
Optymalny termin to okres tuż przed kwitnieniem (zwykle czerwiec–lipiec w Polsce). Ścinaj wierzchołki pędów w suchy dzień, po obeschnięciu rosy. Suszenie w cieniu, w temperaturze do ok. 35°C, pozwala zachować aromat i substancje czynne.
To dobry wybór na działkę „weekendową.” Znosi suszę, skąpe podlewanie i średniej wysokości chwasty, jeśli ma słońce i przepuszczalną glebę. Wymaga jedynie corocznego wiosennego cięcia i sporadycznego odchwaszczania w pierwszym roku. Dodatkowy atut: bylica boże drzewko odstrasza owady swoim intensywnym zapachem w pobliżu altany czy grillowego miejsca.
U szeptuchy Bo natura wie co robi.
