0
Jesień w ogrodzie to pora, którą wielu ogrodników traktuje jako koniec lata i czas porządków. Tymczasem jesienne miesiące (wrzesień, październik, a często i listopad) to doskonały czas na sadzenie roślin, które wiosną ruszą z pełnym wigorem. Podpowiem Ci, co warto posadzić, kiedy to zrobić i jak przygotować glebę, żeby Twoje rośliny dobrze przezimowały.
Jesień w ogrodzie to najlepszy moment na sadzenie drzew, krzewów, bylin, traw ozdobnych i roślin cebulowych. Ciepła gleba po lecie i jesienne deszcze intensywnie nawadniają nowo posadzone rośliny, co sprzyja szybkiemu ukorzenieniu przed nadejściem zimy.
Sadzić jesienią w ogrodzie warto przede wszystkim:
Odpowiednio dobrane gatunki sprawią, że jesień w ogrodzie będzie kolorowa, a wiosną Twoje rabaty wystartują bez zbędnego czekania. Sekcja FAQ na końcu artykułu odpowiada na pytania o terminy sadzenia, okrywanie i najczęstsze błędy.
We wrześniu i październiku gleba jest ciepła po lecie, powietrze się ochładza, a parowanie wody spada. To połączenie daje młode rośliny w warunkach, o jakich latem mogą tylko marzyć.
Konkretne korzyści jesiennego sadzenia:
Rośliny powinny być sadzone między sierpniem a końcem października; w łagodniejszych regionach termin rozciąga się do połowy listopada.
Wrzesień i październik to czas na sadzenie krzewów ozdobnych i żywopłotów, a także drzew liściastych i iglaków. Ziemia jest wciąż ciepła, a chłodniejsze dni ograniczają stres roślin.
Drzewa liściaste: klon pospolity, klon palmowy, brzoza brodawkowata, lipa drobnolistna, dąb szypułkowy. Jesień to najlepszy czas na sadzenie drzew liściastych, jak buki i klony; sadź je od połowy września do końca października.
Iglaki: jesienią można sadzić iglaki, jak cisy i świerki, a także tuje, jałowce i sosny. Sadzenie iglaków lepiej zakończyć do końca września, by zdążyły się ukorzenić.
Krzewy ozdobne: hortensje bukietowe, tawuły, pęcherznice, bukszpany, ostrokrzew, dereń biały. Krzewy ozdobne, takie jak berberysy, dobrze przyjmują się jesienią i oferują barwne dekoracyjne liście oraz owoce.
Pnącza: winobluszcz pięciolistkowy i trójklapowy, bluszcz pospolity, milin amerykański. Ich liście pięknie przebarwiają się na czerwono i pomarańczowo, dając niezwykle dekoracyjne liście przez całą jesień.
Sadzonki z odkrytym korzeniem są tańsze, ale wymagają natychmiastowego sadzenia. Dół wykop dwukrotnie szerszy niż bryła korzeniowa, obficie podlej i wyściółkuj korą (3-5 cm).
Drzewka i krzewy owocowe dobrze rosną posadzone jesienią; kilka tygodni przed mrozami wystarczy na odbudowę korzeni, co przekłada się na lepsze plony przyszłego sezonu.
Jesienią sadzimy jabłonie, grusze i wiśnie, a także śliwy i czereśnie. Krzewy owocowe najlepiej sadzić w październiku lub listopadzie. Wiele roślin owocowych sadzi się jesienią z gołym korzeniem, co obniża koszt.
Wrażliwsze gatunki (brzoskwinie, morele, nektaryny) lepiej sadzić wiosną w chłodniejszych rejonach Polski.
Krzewy owocowe: krzewy owocowe, jak maliny i porzeczki, najlepiej sadzić jesienią. Do tego agrest, jeżyny i borówka wysoka (wymaga kwaśnej gleby o pH 4,5-5,5).
Rozstawy: jabłonie na podkładkach karłowych co 1-2 m w rzędzie i 3-3,5 m między rzędami; porzeczki czarne co 1,2 m; maliny co 0,4 m w rzędzie.
Przed sadzeniem skróć uszkodzone korzenie, namoczyć bryłę i po posadzeniu podlej obficie (10-20 l na drzewko).
Byliny można sadzić od sierpnia do października; byliny sadzone jesienią lepiej się ukorzeniają przed zimą i wiosną ruszają z pełną siłą. Warto sadzić byliny kwitnące wiosną jesienią, bo w kolejnym roku kwitną wcześniej i obficiej. Jesienne byliny kwitną od lipca do października, dając kwiaty przez całe lato i koniec lata.
Polecane byliny do jesiennego sadzenia:
Roślina | Stanowisko | Efekt |
|---|---|---|
Jeżówka purpurowa | stanowiska słoneczne | przyciąga motyle i inne owady zapylające |
Żurawki | słońce/półcień | niezwykle dekoracyjne liście przez cały sezon |
Funkie (Hosta) | cień/półcień | bujne liście, roślina ogrodowa do zacienionych miejsc |
Bodziszki | słońce/półcień | długo kwitnie, niewielkie wymagania |
Bergenia | słońce/cień | zimozielona, dekoracyjna całą jesień i zimą |
Żurawki i funkie można sadzić przez cały rok, ale jesień daje im najlepsze warunki do ukorzenienia.
Krwawnik pospolity to roślina ozdobna z rodziny astrowatych; najlepiej rośnie na słonecznych, suchszych stanowiskach. Jest miododajny, przyciąga motyle i świetnie wygląda w naturalistycznych rabatach. Jesienne sadzenie pomaga mu szybko się przyjąć. Nadaje się też jako kwiat cięty.
Jesienne kwiaty: astry jesienne (aster nowobelgijski, aster novae-angliae), chryzantemy ogrodowe, wrzosy i wrzośce, rozchodniki (np. ‘Herbstfreude’), rudbekie, jeżówki. Chryzantemy i astry kwitną do pierwszych przymrozków. Rośliny mrozoodporne można sadzić na rabatach i w gruncie bez obawy o przemarznięcie.
Jesienią można siać nagietki i niezapominajki, które zakwitną wczesną wiosną.
Wiele bylin warto zostawić nieprzyciętych do wiosny. Suche kwiatostany rozchodników i traw chronią koronę przed mrozem i nadają rabatom zimową strukturę. Przy przesadzaniu starszych bylin zachowaj jak najwięcej ziemi przy korzeniach.
Roślin cebulowych nie może zabraknąć w jesiennym ogrodzie. To one odpowiadają za wczesnowiosenne kwitnienie, kiedy reszta ogrodu jeszcze śpi. Rośliny cebulowe należy sadzić od września do października, choć część gatunków toleruje późniejsze terminy.
Najpopularniejsze kwiaty cebulowe do sadzenia jesienią:
Cebulki należy sadzić na głębokość trzykrotności ich wysokości. Cebule roślin cebulowych muszą być sadzone w przepuszczalnej glebie; w ciężkiej, gliniastej dodaj piasku lub żwiru i kompostu.
Sadź cebulki w grupach po kilka-kilkanaście sztuk; efekt jest wtedy dużo lepszy niż przy pojedynczych sztukach. W rejonach z nornicami używaj koszyczków do cebul.
Trawy ozdobne świetnie sprawdzają się jesienią. Kwitną, przebarwiają się i nadają rabatom lekkość, której byliny same nie zapewnią. Sadzić jesienią można większość gatunków dostępnych w pojemnikach.
Polecane trawy ozdobne:
Miskant chiński sadzony od końca lata do początku października zdąży się dobrze ukorzenić. Większość traw preferuje stanowiska słoneczne i przepuszczalną glebę. Po posadzeniu ściółkuj podłoże.
Łączenie traw z bylinami (krwawnik pospolity, jeżówki, rudbekie, astry) daje efekt wielosezonowej rabaty. Trawy przycina się dopiero wiosną, więc ich suche liści i kłosy zostają w ogrodzie przez całą zimę, tworząc strukturę kompozycji.
Jesień to nie tylko pora roślin ozdobnych. To też dobry moment na planowanie wczesnowiosennych zbiorów warzyw.
Warzywa do jesiennego sadzenia: czosnek ozimy (od października do pierwszych przymrozków), cebula ozima, szpinak, roszponka, rzodkiewka, koper. W cieplejszych rejonach można spróbować marchewki ozimej.
Zioła wieloletnie: oregano, tymianek, lawenda, mięta, szczypiorek. Posadzone późnym latem i jesienią, dobrze się ukorzenią, a wczesną wiosną ruszą z wegetacją. Rozmaryn w donicach lepiej przenieść pod osłonę lub zabezpieczyć agrowłókniną.
Jesienne wysiewy warzyw prowadź też w szklarni, tunelu foliowym lub na podwyższonych grządkach; wydłuży to sezon zbiorów.
Podczas sadzenia ważne jest przygotowanie gleby; bez tego nawet najlepsza sadzonka może nie przetrwać zimy.
Przygotowanie podłoża:
Technika sadzenia: wykop dół dwukrotnie szerszy niż bryła korzeniowa, rozluźnij korzenie, ustaw roślinę na odpowiedniej głębokości (szyjka korzeniowa na poziomie gruntu), zasypaj, udeptaj lekko. Nowo posadzone rośliny należy obficie podlewać; nawet 10-20 litrów na większe drzewo.
Ściółkowanie: warstwa kory, zrębków lub kompostu (3-5 cm) ogranicza wahania temperatury, parowanie i chwasty.
Ochrona przed mrozem: kopczykowanie ziemią przy podstawie pnia (ok. 30 cm), agrowłóknina na wrażliwsze odmiany, izolacja donicach (styropian, maty słomiane).
Prawidłowo posadzone jesienią rośliny wymagają wiosną mniej pracy i podlewania niż te sadzone po zimie.
Sadzisz, dopóki gleba nie jest zamarznięta. Rośliny z odkrytym korzeniem (drzewa, krzewy) lepiej sadzić od drugiej połowy września do końca października. Sadzonki w pojemnikach mają szerszy zakres; w łagodne jesienie sadzenie trwa do połowy, a nawet do późnej jesieni (koniec listopada). Cebulki tulipanów można sadzić do końca listopada.
Większość drzew, krzewów, bylin, traw ozdobnych i roślin cebulowych tak. Wyjątek stanowią wrażliwsze gatunki: brzoskwinie, morele, nektaryny, a w chłodnych regionach także niektóre hortensje ogrodowe. Te lepiej sadzić wiosną.
Obficie podlej bezpośrednio po sadzeniu. Później podlewaj w okresach bez deszczu, aż do pierwszych przymrozków. Wilgotna gleba sprzyja głębokiemu ukorzenieniu roślin. Na lekkich, piaszczystych glebach podlewaj częściej; w mokrą jesień wystarczy obserwacja.
Nie stosuj silnych nawozów mineralnych jesienią. Azot pobudzi wzrost zielonej masy przed zimą, a to niebezpieczne. Kompost dodany przy sadzeniu wystarczy jako łagodne źródło składników. Intensywniejsze nawożenie zostaw na wiosnę.
Ściółkuj korą, liśćmi lub kompostem. Przy krzewach twórz kopczyki ziemi u podstawy. Wrażliwsze rośliny okryj agrowłókniną. Rośliny w donicach owij matą słomianą lub styropianem i ustaw je przy ścianie budynku, osłoniętej od wiatru. Każda roślina, która odpowiednie miejsce dostała jesienią, ma szansę przetrwać zimę bez strat.
U szeptuchy
Bo natura wie co robi.
